Blog

Udar mózgu – objawy i jak pomóc osobie poszkodowanej

· Pro Rescue
Udar mózgu - lekarz pokazuje na modelu mózgu

Udar mózgu może pojawić się nagle: podczas rozmowy, pracy, zakupów albo rodzinnego spotkania. Osoba, która jeszcze chwilę wcześniej zachowywała się zupełnie normalnie, zaczyna mówić niewyraźnie, nie potrafi unieść ręki lub ma wyraźnie opadający kącik ust. W takiej sytuacji łatwo pomyśleć o zmęczeniu, spadku ciśnienia czy chwilowym osłabieniu. To niebezpieczny błąd.

Przy podejrzeniu udaru nie trzeba stawiać diagnozy. Trzeba rozpoznać sygnały alarmowe, wezwać pomoc i kontrolować stan chorego. Im szybciej poszkodowany trafi pod opiekę odpowiedniego zespołu medycznego, tym większa szansa na ograniczenie uszkodzenia mózgu i późniejszej niepełnosprawności. Nawet jeden charakterystyczny objaw wystarczy, aby zadzwonić pod numer 112 lub 999.

W tym poradniku wyjaśniamy, jakie są objawy udaru mózgu, jak wykonać test FAST i BE-FAST oraz jak powinna wyglądać pierwsza pomoc przy udarze.

 

Spis treści

 

 

1. Czym jest udar mózgu?

Udar mózgu to nagły stan zagrożenia zdrowia i życia związany z zaburzeniem przepływu krwi w mózgu. Dochodzi wtedy do niedotlenienia i uszkodzenia komórek nerwowych albo do krwawienia wewnątrz czaszki. Objawy zależą między innymi od tego, który obszar mózgu został objęty zmianami. Dlatego u jednej osoby pierwszym sygnałem będzie opadnięty kącik ust, a u innej nagłe problemy ze wzrokiem, równowagą lub wypowiadaniem słów.

Nie da się wiarygodnie rozpoznać rodzaju udaru na podstawie samego zachowania poszkodowanego. Potrzebna jest pilna diagnostyka szpitalna, przede wszystkim badanie obrazowe mózgu. Świadek zdarzenia nie powinien więc zastanawiać się, czy ma do czynienia z zatorem, krwotokiem, omdleniem czy przemijającym atakiem niedokrwiennym. Jego zadaniem jest szybkie wezwanie zespołu ratownictwa medycznego.

Udar niedokrwienny a udar krwotoczny – najważniejsze różnice

Udar niedokrwienny powstaje, gdy dopływ krwi do części mózgu zostaje zablokowany lub znacznie ograniczony. Najczęściej odpowiada za to skrzeplina albo materiał zatorowy zamykający naczynie. Pozbawione tlenu komórki nerwowe zaczynają ulegać uszkodzeniu.

Udar krwotoczny rozwija się wtedy, gdy naczynie pęka, a krew przedostaje się do tkanki mózgowej lub przestrzeni otaczających mózg. Krwawienie może dodatkowo zwiększać ciśnienie wewnątrz czaszki. Oba rodzaje udaru mogą wywołać bardzo podobne objawy, między innymi niedowład, zaburzenia mowy i asymetrię twarzy.

Różnica ma ogromne znaczenie dla leczenia, ale nie zmienia podstawowego postępowania świadka. Przy każdym podejrzeniu udaru należy natychmiast wezwać pomoc.

Czy udar mózgu i wylew to to samo?

Nie do końca. „Udar mózgu” to pojęcie szersze, które obejmuje zarówno udar niedokrwienny, jak i udar krwotoczny. Słowo „wylew” funkcjonuje potocznie jako określenie krwawienia do mózgu, czyli udaru krwotocznego.

Można więc powiedzieć, że każdy wylew jest udarem, ale nie każdy udar jest wylewem. Większość osób używa jednak tych określeń zamiennie, co bywa źródłem nieporozumień. W pierwszej pomocy rozróżnienie to nie ma kluczowego znaczenia. Objawy obu postaci mogą wyglądać podobnie, a właściwy rodzaj udaru potwierdzają dopiero badania medyczne.

Nie podawaj poszkodowanemu leków tylko dlatego, że podejrzewasz „zakrzep”. Przy udarze krwotocznym substancje wpływające na krzepnięcie krwi mogą pogorszyć stan chorego.

Dlaczego w przypadku udaru liczy się każda minuta?

Mózg potrzebuje stałego dopływu tlenu i substancji odżywczych. Gdy przepływ krwi zostaje przerwany, komórki nerwowe zaczynają obumierać. Im dłużej trwa niedokrwienie lub krwawienie, tym większy może być zakres uszkodzenia.

Szybkie wezwanie pomocy skraca czas do rozpoczęcia diagnostyki i specjalistycznego leczenia. Niektóre metody leczenia udaru niedokrwiennego można zastosować tylko u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów i w określonym czasie od początku objawów. Dlatego tak ważne jest ustalenie, kiedy chory po raz ostatni funkcjonował prawidłowo.

Nie warto czekać, aż twarz się „wyrówna”, a mowa poprawi. Objawy mogą chwilowo osłabnąć, ale zagrożenie nadal pozostaje realne. Oficjalne materiały dla pacjentów podkreślają, że każda minuta zwłoki zwiększa ryzyko uszkodzenia mózgu i niepełnosprawności.

 

2. Jakie są pierwsze objawy udaru mózgu?

Objawy udaru mózgu zwykle pojawiają się nagle. Mogą być bardzo wyraźne, ale czasem wyglądają niepozornie. Chory może upuścić kubek, zacząć niewyraźnie mówić albo skarżyć się, że obraz nagle stał się podwójny. Zdarza się też, że nie zauważa własnych zaburzeń i przekonuje otoczenie, że wszystko jest w porządku.

Najbardziej charakterystyczne są asymetria twarzy, osłabienie jednej strony ciała oraz zaburzenia mowy. Możliwe są też nagłe zaburzenia widzenia, równowagi, orientacji i koordynacji. U części osób pojawia się bardzo silny ból głowy.

Nie wszystkie symptomy muszą wystąpić jednocześnie. Jeden niepokojący objaw wystarczy, aby potraktować sytuację poważnie i zadzwonić po pomoc.

Opadnięty kącik ust i asymetria twarzy

Poproś osobę, aby się uśmiechnęła lub pokazała zęby. Przy udarze jeden kącik ust może pozostać niżej, a jedna strona twarzy wyglądać na mniej ruchomą. Czasami pojawia się również drętwienie policzka.

Asymetria nie zawsze jest bardzo duża. Warto porównać obie strony twarzy i zwrócić uwagę na nagłą zmianę. Jeśli osoba od dawna ma porażenie nerwu twarzowego, sama asymetria może nie wynikać z udaru. Kluczowe znaczenie ma to, czy objaw pojawił się nagle oraz czy towarzyszą mu inne zaburzenia.

Nie proś chorego o wielokrotne powtarzanie testu. Gdy zauważysz wyraźną nieprawidłowość, przejdź do wezwania pomocy.

Osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała

Nagłe osłabienie ręki, nogi albo całej połowy ciała to jeden z częstych sygnałów udaru. Chory może mieć problem z utrzymaniem przedmiotu, wstaniem z krzesła lub wykonaniem prostego ruchu. Czasem mówi, że kończyna jest ciężka, obca albo zdrętwiała.

Poproś osobę o wyciągnięcie obu rąk przed siebie. Jeśli jedna ręka opada, obraca się lub nie daje się unieść, podejrzewaj udar. Nie każ choremu chodzić, aby „sprawdzić nogi”. Może stracić równowagę i doznać urazu.

Osłabienie bywa niewielkie, ale nagły początek zawsze wymaga uwagi. Nie masuj kończyny i nie próbuj jej „rozruszać”.

Zaburzenia mowy i trudności ze zrozumieniem wypowiedzi

Osoba z udarem może mówić niewyraźnie, używać niewłaściwych słów albo odpowiadać bez związku z pytaniem. Czasami wie, co chce powiedzieć, lecz nie potrafi dobrać słów. W innym przypadku wypowiada płynne zdania, które nie mają sensu.

Poproś chorego o powtórzenie prostego zdania, na przykład: „Dzisiaj jest pogodny dzień”. Zwróć uwagę na bełkotliwą mowę, zamianę słów oraz niemożność wykonania polecenia. Nie zakładaj od razu, że dana osoba jest pod wpływem alkoholu.

Zaburzenia rozumienia mogą sprawić, że poszkodowany zachowa się nieufnie albo będzie odmawiał pomocy. Mów spokojnie, używaj prostych komunikatów i nie wdawaj się w długie dyskusje.

Zaburzenia widzenia, równowagi i koordynacji

Udar może spowodować nagłe pogorszenie widzenia w jednym lub obu oczach. Chory może widzieć podwójnie, mieć ubytek części pola widzenia albo opisywać obraz jako zamglony. Możliwe są również nagłe zawroty głowy, chwiejny chód i utrata koordynacji.

Sama obecność zawrotów głowy nie oznacza jeszcze udaru, ponieważ może mieć wiele innych przyczyn. Szczególną czujność powinno jednak wzbudzić nagłe połączenie zawrotów z zaburzeniami mowy, widzenia, niedowładem albo silną utratą równowagi.

Posadź lub połóż chorego w bezpiecznym miejscu. Nie pozwalaj mu samodzielnie chodzić po schodach ani iść do samochodu. Nagłe problemy z równowagą i wzrokiem uwzględnia rozszerzony test BE-FAST.

Nagły, bardzo silny ból głowy

Bardzo gwałtowny ból głowy, określany niekiedy jako najgorszy w życiu, może towarzyszyć udarowi krwotocznemu lub krwawieniu podpajęczynówkowemu. Może pojawić się razem z nudnościami, wymiotami, sztywnością karku, zaburzeniami świadomości lub drgawkami. Nie każdy udar powoduje jednak ból.

Nagły ból głowy bez znanej przyczyny wymaga pilnej oceny medycznej, zwłaszcza gdy towarzyszą mu objawy neurologiczne. Nie próbuj rozstrzygać, czy to migrena. Nie podawaj przypadkowych leków przeciwbólowych ani aspiryny.

Jeśli stan chorego szybko się pogarsza, powiedz o tym dyspozytorowi. Pozostań przy poszkodowanym i regularnie sprawdzaj jego oddech.

 

Udar mózgu - zdjęcia RTG

h2 id=”3″>3. Jak rozpoznać udar mózgu za pomocą testu FAST?

Test FAST pomaga szybko wychwycić trzy charakterystyczne objawy udaru: asymetrię twarzy, osłabienie ręki i zaburzenia mowy. Ostatnia litera przypomina, że po zauważeniu któregokolwiek z nich trzeba natychmiast wezwać pomoc. Test jest prosty i może wykonać go osoba bez wykształcenia medycznego.

FAST nie służy do wykluczania udaru. Prawidłowy wynik nie daje pewności, że zagrożenia nie ma, ponieważ część udarów powoduje inne objawy. Narzędzie ułatwia jednak szybkie podjęcie decyzji w sytuacji stresowej.

Test wykonuj spokojnie, nie zmuszając chorego do wysiłku. Jeśli zauważysz choć jeden nieprawidłowy element, zadzwoń pod 112 lub 999.

F jak Face – poproś osobę o uśmiech

Litera F pochodzi od angielskiego słowa „face”, czyli twarz. Poproś osobę o uśmiechnięcie się lub pokazanie zębów. Sprawdź, czy obie strony twarzy poruszają się podobnie.

Niepokojący sygnał stanowi opadnięcie jednego kącika ust, wygładzenie fałdu nosowo-wargowego lub ograniczenie ruchu połowy twarzy. Możesz też zapytać, czy poszkodowany czuje drętwienie. Nie próbuj samodzielnie ustalać, która półkula mózgu została uszkodzona.

Liczy się zauważenie nagłej asymetrii. Jeśli ją widzisz, kontynuuj ocenę, ale nie opóźniaj wezwania pomocy.

A jak Arms – poproś o podniesienie obu rąk

Litera A oznacza „arms”, czyli ręce. Poproś osobę, aby wyciągnęła obie ręce przed siebie i utrzymała je przez kilka sekund. Jedna ręka może opadać, obracać się albo w ogóle nie zostać uniesiona.

Nie chwytaj chorego za ręce i nie podnoś ich na siłę. Obserwuj samodzielny ruch. Zapytaj też o drętwienie i nagłą utratę siły.

Jeżeli poszkodowany siedzi niestabilnie, zabezpiecz go przed upadkiem. Nie wykonuj prób chodu ani przysiadów. Taki „test sprawności” nie wnosi niczego potrzebnego, a zwiększa ryzyko urazu.

S jak Speech – sprawdź sposób mówienia

Litera S pochodzi od słowa „speech”, czyli mowa. Poproś osobę o powtórzenie krótkiego, prostego zdania. Oceń, czy wypowiedź jest zrozumiała i logiczna.

Niepokój powinny wzbudzić bełkot, niewłaściwe słowa, problemy z rozpoczęciem zdania lub brak rozumienia polecenia. Czasami chory nie mówi wcale, choć pozostaje przytomny. Nie oznacza to, że Cię ignoruje.

Zwracaj się do niego spokojnie i nie kończ za niego każdego zdania. Gdy mowa nagle się zmieniła, potraktuj to jako sygnał alarmowy.

T jak Time – natychmiast wezwij pomoc

Litera T oznacza „time”, czyli czas. Jeśli twarz jest asymetryczna, jedna ręka opada albo mowa stała się niewyraźna, natychmiast dzwoń pod numer 112 lub 999. Nie musisz czekać na pojawienie się wszystkich trzech objawów.

Przekaż dyspozytorowi, że podejrzewasz udar mózgu. Powiedz, co dokładnie zaobserwowałeś i kiedy objawy się zaczęły. Jeśli nie znasz tej godziny, podaj moment, w którym chory po raz ostatni zachowywał się normalnie.

Wykonuj polecenia dyspozytora i nie rozłączaj się jako pierwszy. Nie jedź samodzielnie z chorym do szpitala, chyba że służby udzielą Ci takiej instrukcji.

4. Test BE-FAST – jakie dodatkowe objawy warto sprawdzić?

Rozszerzenie BE-FAST uwzględnia dwa dodatkowe obszary: równowagę i wzrok. To przydatne, ponieważ nie każdy udar zaczyna się od wyraźnego opadnięcia twarzy lub niedowładu ręki. Zdarza się, że dominują nagłe zawroty głowy, chwiejność albo zaburzenia widzenia.

BE-FAST nie zastępuje badania lekarskiego. Pomaga jedynie uporządkować obserwacje świadka. Nie należy też wydłużać oceny, próbując przeprowadzić rozbudowany „domowy test neurologiczny”.

Gdy objawy pojawiły się nagle, najlepiej działać ostrożnie. Jeden niepokojący sygnał w połączeniu z podejrzeniem udaru wystarczy do wezwania pomocy.

B jak Balance – nagłe zaburzenia równowagi

Litera B oznacza „balance”, czyli równowagę. Osoba może nagle zacząć się chwiać, przewracać, mieć trudności z siedzeniem albo odczuwać silne zawroty głowy. Czasem opisuje wrażenie wirowania otoczenia.

Nie proś chorego, aby przeszedł po linii lub stanął na jednej nodze. Takie próby mogą zakończyć się upadkiem. Zamiast tego zapytaj, czy problemy pojawiły się nagle i czy występują dodatkowe symptomy.

Zaburzenia równowagi połączone z niewyraźną mową, podwójnym widzeniem lub niedowładem wymagają szczególnej uwagi. Posadź lub połóż osobę i wezwij pomoc.

E jak Eyes – nagłe problemy ze wzrokiem

Litera E pochodzi od „eyes”, czyli oczy. Udar może spowodować nagłą utratę widzenia, podwójne widzenie, zamazany obraz albo brak dostrzegania części otoczenia. Chory może wpadać na przedmioty znajdujące się po jednej stronie.

Zapytaj, czy widzenie zmieniło się nagle i czy problem dotyczy jednego lub obu oczu. Nie zakrywaj oczu i nie przeprowadzaj skomplikowanych prób. Zadbaj przede wszystkim o bezpieczeństwo.

Nie pozwalaj osobie prowadzić samochodu. Nawet pozornie niewielki ubytek widzenia może utrudnić poruszanie się i świadczyć o poważnym zaburzeniu neurologicznym.

 

5. Jak udzielić pierwszej pomocy osobie z podejrzeniem udaru?

Pierwsza pomoc przy udarze polega głównie na szybkim rozpoznaniu objawów, wezwaniu zespołu ratownictwa medycznego i kontrolowaniu podstawowych funkcji życiowych. Świadek nie leczy udaru i nie powinien podawać leków na własną rękę. Może jednak wykonać kilka prostych czynności, które ograniczą dodatkowe zagrożenia.

Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo. Następnie oceń reakcję poszkodowanego i jego oddech. Jeśli osoba oddycha i pozostaje przytomna, zapewnij jej spokój oraz bezpieczną pozycję. Gdy straci przytomność, ale oddycha prawidłowo, udrożnij drogi oddechowe i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.

Nie zostawiaj chorego samego. Stan może pogorszyć się w ciągu kilku minut.

Zadbaj o bezpieczeństwo i oceń stan poszkodowanego

Rozejrzyj się i sprawdź, czy Tobie oraz choremu nic nie zagraża. Jeśli osoba znajduje się na jezdni, przy działającej maszynie lub na schodach, w miarę możliwości zabezpiecz miejsce. Nie narażaj jednak własnego życia.

Podejdź, przedstaw się i zapytaj, co się stało. Oceń, czy poszkodowany reaguje, rozumie pytania i potrafi odpowiadać. Sprawdź, czy oddycha prawidłowo.

Jeżeli chory jest przytomny, nie zmuszaj go do wstawania. Pomóż mu przyjąć stabilną pozycję. Rozluźnij ciasną odzież pod szyją i zapewnij dostęp świeżego powietrza, ale nie wychładzaj go.

Zadzwoń pod numer 112 lub 999

Numer 999 łączy bezpośrednio z dyspozytorem medycznym, natomiast 112 jest jednolitym numerem alarmowym obowiązującym w Unii Europejskiej. Przy podejrzeniu udaru można zadzwonić pod każdy z nich. Najważniejsze, aby zrobić to natychmiast.

Powiedz, gdzie się znajdujesz, co się wydarzyło i jakie objawy zauważyłeś. Podaj przybliżony wiek i stan poszkodowanego. Zaznacz wyraźnie: „Podejrzewam udar mózgu”.

Włącz tryb głośnomówiący, jeśli musisz jednocześnie pomagać choremu. Odpowiadaj rzeczowo na pytania. Nie rozłączaj się, dopóki dyspozytor nie zakończy rozmowy.

Zapamiętaj godzinę pojawienia się pierwszych objawów

Ustal, kiedy pojawiły się pierwsze objawy. Zapytaj poszkodowanego i świadków, kiedy po raz ostatni mówił, poruszał się i zachowywał normalnie. Zapisz godzinę w telefonie lub na kartce.

Jeśli chory obudził się już z objawami, istotny jest również moment, gdy ostatnio widziano go bez zaburzeń, na przykład przed snem. Nie zgaduj. Powiedz ratownikom, że dokładny czas nie jest znany.

Informacja o początku objawów pomaga zespołowi medycznemu planować dalszą diagnostykę i leczenie. Nie opóźniaj jednak wezwania pogotowia tylko po to, aby ustalić czas z dokładnością do minuty.

Zapewnij poszkodowanemu bezpieczną i wygodną pozycję

Przytomna osoba powinna pozostać w pozycji, w której czuje się stabilnie i może swobodnie oddychać. Najczęściej będzie to pozycja siedząca lub półsiedząca z podparciem. Nie każ jej leżeć płasko, jeśli odczuwa duszność albo w tej pozycji czuje się gorzej.

Nie zmieniaj gwałtownie ułożenia ciała. Zabezpiecz chorego przed upadkiem i ogranicz chodzenie. Jeśli wymiotuje lub ma dużo śliny w ustach, pomóż mu odwrócić głowę na bok, o ile nie podejrzewasz urazu.

Nie wkładaj niczego do ust. Nie poprawiaj na siłę asymetrii twarzy ani kończyn. Poczekaj na zalecenia dyspozytora.

Kontroluj przytomność i oddech do przyjazdu ratowników

Stan chorego może się zmieniać. Co pewien czas sprawdzaj, czy odpowiada na pytania i czy oddycha normalnie. Zwróć uwagę na pogłębianie się senności, wymioty, drgawki lub utratę kontaktu.

Nie zasypuj poszkodowanego pytaniami. Utrzymuj spokojny kontakt i informuj, że pomoc jest już w drodze. Jeśli pojawią się nowe objawy, ponownie skontaktuj się z numerem alarmowym lub przekaż informację dyspozytorowi.

Przygotuj dokument tożsamości chorego i listę jego leków, gdy są łatwo dostępne. Nie trać jednak czasu na długie poszukiwania. Najważniejsza pozostaje obserwacja oddechu i przytomności.

Co zrobić, gdy osoba straci przytomność?

Jeżeli chory nie reaguje, natychmiast sprawdź, czy oddycha prawidłowo. Udrożnij drogi oddechowe i oceń oddech przez maksymalnie dziesięć sekund. Pojedyncze westchnięcia lub nieregularne, agonalne oddechy nie są prawidłowym oddychaniem.

Jeśli osoba oddycha normalnie, postępuj zgodnie z instrukcją dyspozytora. Gdy nie podejrzewasz urazu i musisz pozostawić ją choćby na chwilę, pozycja bezpieczna może pomóc utrzymać drożność dróg oddechowych. Regularnie ponawiaj ocenę.

Jeśli pojawią się wymioty, dbaj o drożność dróg oddechowych. Nie wkładaj palców do ust bez widocznej potrzeby. Nie podawaj nic do picia.

Co zrobić, gdy osoba przestanie prawidłowo oddychać?

Brak prawidłowego oddechu oznacza konieczność rozpoczęcia resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Zadzwoń pod 112 lub 999, włącz tryb głośnomówiący i wykonuj instrukcje dyspozytora. Ułóż chorego na plecach na twardym podłożu.

Rozpocznij uciskanie środka klatki piersiowej. Jeśli potrafisz wykonywać oddechy ratownicze, stosuj schemat 30 uciśnięć i 2 oddechów. Gdy nie możesz lub nie chcesz prowadzić wentylacji, wykonuj nieprzerwane uciśnięcia klatki piersiowej.

Poproś kogoś o przyniesienie AED. Włącz urządzenie i wykonuj jego polecenia głosowe. Kontynuuj działania do przyjazdu ratowników, odzyskania prawidłowego oddechu albo utraty własnych sił.

 

6. Czego nie robić przy podejrzeniu udaru mózgu?

Dobra pierwsza pomoc oznacza także unikanie działań, które mogą pogorszyć stan chorego. Najczęstszy błąd to czekanie na poprawę. Drugim jest samodzielne podawanie leków lub przewożenie osoby prywatnym samochodem bez kontaktu z numerem alarmowym.

Nie próbuj obniżać ciśnienia domowymi sposobami. Nie każ choremu chodzić, ćwiczyć ani „rozruszać” osłabionej ręki. Nie podawaj kawy, alkoholu, jedzenia ani napojów.

Pamiętaj o pięciu podstawowych zakazach:

  • nie podawaj jedzenia, napojów ani leków, w tym aspiryny bez wyraźnego polecenia lekarza lub dyspozytora;
  • nie pozwalaj poszkodowanemu prowadzić samochodu;
  • nie czekaj, aż objawy samoistnie ustąpią;
  • nie przewoź chorego samodzielnie bez uzasadnionej potrzeby i kontaktu ze służbami;
  • nie próbuj gwałtownie obniżać ciśnienia ani stosować domowych metod leczenia.

Nie podawaj jedzenia, napojów ani leków

Udar może powodować zaburzenia połykania. Chory może zakrztusić się wodą, jedzeniem lub tabletką, nawet jeśli pozostaje przytomny. Dlatego nie podawaj mu niczego doustnie.

Szczególnie niebezpieczne bywa samodzielne podanie aspiryny. Przy udarze krwotocznym lek wpływający na krzepnięcie może nasilić krwawienie. Świadek nie potrafi rozpoznać rodzaju udaru bez badań obrazowych.

Nie podawaj też leków na ciśnienie, uspokajających ani przeciwbólowych, chyba że dyspozytor lub lekarz wyda jednoznaczne polecenie.

Nie pozwalaj poszkodowanemu prowadzić samochodu

Osoba z udarem może nie oceniać prawidłowo własnego stanu. Zaburzenia widzenia, refleksu, siły mięśniowej i orientacji sprawiają, że prowadzenie samochodu staje się skrajnie niebezpieczne. Dotyczy to także pozornie łagodnych objawów.

Zabierz kluczyki, gdy chory próbuje wsiąść za kierownicę. Wyjaśnij spokojnie, że pomoc jest już wezwana. Nie wdawaj się w kłótnię.

Transport medyczny umożliwia monitorowanie chorego i przekazanie informacji do odpowiedniej placówki. Stan pacjenta może gwałtownie pogorszyć się w drodze.

Nie czekaj, aż objawy samoistnie ustąpią

Objawy mogą osłabnąć lub całkowicie ustąpić po kilku minutach. Nie oznacza to, że zagrożenie minęło. Krótkotrwałe zaburzenia mogą wskazywać na TIA, czyli przemijający atak niedokrwienny.

TIA również wymaga pilnej oceny medycznej. Może poprzedzać pełnoobjawowy udar. Nie umawiaj chorego jedynie na wizytę za kilka dni.

Zadzwoń pod numer alarmowy i opisz także objawy, które już ustąpiły. Informacja o ich rodzaju oraz czasie trwania ma znaczenie dla personelu medycznego.

Nie przewoź chorego samodzielnie bez uzasadnionej potrzeby

Prywatny samochód nie zapewnia monitorowania ani możliwości reagowania na nagłe pogorszenie stanu. Kierowca może też wybrać placówkę, która nie prowadzi właściwego leczenia udaru. W ten sposób pozorna oszczędność czasu staje się dodatkowym opóźnieniem.

Najpierw skontaktuj się z numerem 112 lub 999. Dyspozytor oceni sytuację i przekaże instrukcje. Nie rezygnuj z wezwania pogotowia tylko dlatego, że szpital znajduje się niedaleko.

Jeśli służby z jakiegoś powodu zalecą inny sposób transportu, zastosuj się do ich instrukcji. Nie podejmuj tej decyzji samodzielnie.

Nie obniżaj ciśnienia domowymi sposobami

Wysokie ciśnienie może towarzyszyć udarowi, ale jego szybkie obniżanie nie zawsze jest bezpieczne. Nie podawaj dodatkowej dawki leków bez polecenia personelu medycznego. Nie stosuj też przypadkowych preparatów, zimnych pryszniców ani innych domowych metod.

Sam pomiar ciśnienia nie potwierdza i nie wyklucza udaru. Można mieć udar przy ciśnieniu wysokim, prawidłowym lub niskim. Najważniejsze są nagłe objawy neurologiczne.

Jeśli dysponujesz ciśnieniomierzem i pomiar nie opóźni wezwania pomocy, możesz zanotować wynik dla ratowników. Nie uzależniaj jednak telefonu pod 112 lub 999 od wartości widocznej na ekranie.

 

7. Czy przemijające objawy udaru również są niebezpieczne?

Tak. Objawy, które ustąpiły po kilku minutach, mogą być równie ważnym sygnałem alarmowym jak utrzymujący się niedowład czy zaburzenia mowy. Chory często bagatelizuje sytuację, ponieważ znów czuje się dobrze. To właśnie wtedy otoczenie powinno zachować czujność.

Przemijające zaburzenia mogą wskazywać na krótkotrwałe niedokrwienie mózgu. Bez badania nie da się określić, czy był to TIA, udar z szybko ustępującymi objawami czy inny problem neurologiczny. Każda z tych możliwości wymaga profesjonalnej oceny.

Nie pozwól, aby chwilowa poprawa uśpiła czujność. Zadzwoń po pomoc i opisz przebieg zdarzenia od początku.

Czym jest przemijający atak niedokrwienny TIA?

TIA to czasowe zaburzenie neurologiczne wynikające z przemijającego ograniczenia dopływu krwi do części mózgu. Objawy mogą przypominać udar: pojawia się opadnięty kącik ust, niedowład, drętwienie, zaburzenie mowy albo widzenia. Następnie dolegliwości ustępują.

Nie należy nazywać TIA „małym udarem”, który można przeczekać w domu. To poważny sygnał ostrzegawczy. Chory wymaga pilnej diagnostyki, aby lekarze mogli ocenić ryzyko kolejnego zdarzenia.

Świadek nie jest w stanie odróżnić TIA od udaru. Powinien zareagować tak samo: natychmiast wezwać pomoc.

Dlaczego ustąpienie objawów nie oznacza, że zagrożenie minęło?

Przepływ krwi może częściowo się poprawić, a objawy zniknąć, ale przyczyna problemu nadal może istnieć. Ryzyko kolejnego niedokrwienia pozostaje realne. Dlatego szybka diagnostyka ma znaczenie nawet wtedy, gdy chory znów mówi i porusza się normalnie.

Zapisz godzinę rozpoczęcia i ustąpienia zaburzeń. Opisz dokładnie, co się wydarzyło. Nie ograniczaj relacji do zdania: „Już mu przeszło”.

Nie pozwalaj osobie prowadzić samochodu ani wracać samotnie do domu. Pozostań z nią do czasu przejęcia opieki przez służby medyczne.

 

8. Udar mózgu u kobiet, mężczyzn i osób młodych – czy objawy mogą się różnić?

Podstawowe objawy udaru są podobne bez względu na płeć i wiek. Należą do nich nagła asymetria twarzy, osłabienie kończyny, zaburzenia mowy, widzenia, równowagi oraz koordynacji. Nie należy więc szukać osobnych, całkowicie różnych zestawów symptomów.

Udar może jednak przebiegać mniej typowo. U niektórych osób dominują dezorientacja, zawroty głowy, nudności, zaburzenia świadomości lub silny ból głowy. Takie dolegliwości łatwiej przypisać zmęczeniu, stresowi albo migrenie.

Wiek również nie chroni całkowicie przed udarem. Choć ryzyko rośnie wraz z wiekiem, zachorować może również osoba młoda.

Czy udar może wystąpić u młodej osoby?

Tak. Udar częściej dotyczy osób starszych, ale może pojawić się także u młodych dorosłych, a nawet dzieci. Przyczyny i czynniki ryzyka mogą wtedy wyglądać inaczej niż u seniorów. Nie zmienia to potrzeby szybkiego działania.

Szczególnie niebezpieczne jest założenie, że dwudziesto- lub trzydziestolatek jest „za młody na udar”. Taki sposób myślenia opóźnia wezwanie pomocy. Nagłe zaburzenia mowy, niedowład lub asymetrię twarzy zawsze traktuj poważnie.

Nie próbuj tłumaczyć objawów stresem, niewyspaniem czy alkoholem, dopóki nie zostaną ocenione przez specjalistów. W sytuacji zagrożenia lepiej wezwać pomoc niepotrzebnie niż zareagować za późno.

Mniej charakterystyczne objawy, których nie należy ignorować

Nie każdy udar pasuje idealnie do testu FAST. Możliwe są nagłe zaburzenia pamięci, dezorientacja, utrata koordynacji, podwójne widzenie, bardzo silne zawroty głowy, drgawki lub nagła utrata przytomności. Czasem dominują nudności i wymioty.

Takie objawy mają także wiele innych przyczyn. Świadek nie powinien jednak samodzielnie ich diagnozować. Ważne są nagły początek, nietypowe zachowanie i połączenie kilku zaburzeń neurologicznych.

Gdy masz wątpliwości, zadzwoń pod numer alarmowy i opisz sytuację. Dyspozytor pomoże ocenić dalsze postępowanie.

 

senior trzyma się za głowę

 

9. Udar mózgu w miejscu pracy – jak powinien zareagować świadek?

Udar mózgu w miejscu pracy może zostać początkowo pomylony ze zmęczeniem, błędem pracownika albo działaniem alkoholu. Osoba zaczyna mówić niewyraźnie, wykonuje zadania chaotycznie lub upuszcza narzędzia. W takich chwilach liczy się spokojna obserwacja, a nie ocena zachowania.

Pracę maszyn należy natychmiast zatrzymać, jeśli dalsze jej wykonywanie stwarza zagrożenie. Poszkodowanego trzeba zabezpieczyć przed upadkiem i przenieść tylko wtedy, gdy pozostawienie go w danym miejscu jest niebezpieczne. Jedna osoba powinna dzwonić po pomoc, a druga pozostać z chorym.

Dobrze zorganizowany zespół nie tworzy tłumu wokół poszkodowanego. Każdy zna swoje zadanie i przekazuje informacje krótko oraz rzeczowo.

Jak szybko zorganizować pomoc w firmie lub instytucji?

Wskaż konkretną osobę, która zadzwoni pod numer alarmowy. Polecenie „niech ktoś wezwie karetkę” często prowadzi do sytuacji, w której wszyscy zakładają, że zrobił to ktoś inny. Powiedz na przykład: „Pani Anno, proszę zadzwonić pod 112 i powiedzieć, że podejrzewamy udar”.

Druga osoba może przynieść apteczkę i AED. Trzecia powinna otworzyć bramę, odblokować windę lub wyjść przed budynek. Pozostali pracownicy nie powinni przeszkadzać.

Wyznacz jedną osobę do kontaktu z rodziną, ale dopiero po wezwaniu pogotowia. Nie opóźniaj pomocy, szukając numeru do przełożonego lub wypełniając dokumentację.

Jakie informacje przekazać dyspozytorowi numeru alarmowego?

Podaj dokładny adres, nazwę firmy, piętro, numer hali lub wejścia. Powiedz, że u pracownika wystąpiły nagłe objawy sugerujące udar mózgu. Opisz asymetrię twarzy, osłabienie ręki, zaburzenia mowy lub inne niepokojące symptomy.

Przekaż godzinę początku objawów albo moment, w którym osoba po raz ostatni funkcjonowała prawidłowo. Poinformuj, czy chory jest przytomny i czy oddycha. Wspomnij o gwałtownym pogorszeniu stanu, drgawkach lub wymiotach.

Odpowiadaj na pytania dyspozytora. Nie zakładaj, że informacje o wejściu do dużego zakładu „są oczywiste”. Każda minuta szukania właściwej bramy może opóźnić dotarcie zespołu.

Jak przygotować miejsce na przyjazd zespołu ratownictwa medycznego?

Usuń przeszkody z drogi prowadzącej do poszkodowanego. Zabezpiecz windę, otwórz bramę i wyślij pracownika przed budynek. W dużych zakładach warto podać dyspozytorowi punkt charakterystyczny.

Przygotuj podstawowe informacje o chorym, jeśli są znane: imię, nazwisko, wiek, choroby przewlekłe, przyjmowane leki i alergie. Nie przeszukuj jednak prywatnych rzeczy bez potrzeby. Nie zostawiaj też poszkodowanego samego, aby szukać dokumentów.

Gdy ratownicy przyjadą, jedna osoba powinna krótko opisać przebieg zdarzenia. Zbyt wiele osób mówiących jednocześnie utrudnia przekazanie najważniejszych informacji.

 

10. Dlaczego praktyczne ćwiczenia pomagają właściwie reagować w nagłych sytuacjach

Czytanie o udarze pozwala poznać objawy, ale działanie pod presją wygląda inaczej. Świadek musi opanować emocje, ocenić bezpieczeństwo, sprawdzić stan chorego i zadzwonić po pomoc. Bez wcześniejszego przećwiczenia nawet prosty schemat może wydawać się trudny.

Praktyczne scenariusze pomagają zamienić wiedzę w działanie. Uczestnik nie tylko słyszy o teście FAST, lecz także ćwiczy rozmowę z poszkodowanym i przekazywanie informacji dyspozytorowi. Dzięki temu łatwiej zauważa własne błędy.

Firmy mogą rozwijać takie kompetencje przez praktyczne przygotowanie do udzielania pomocy. Link prowadzi do głównej strony Pro Rescue, gdzie przedstawiono ofertę zajęć dla firm, instytucji i grup zorganizowanych. Artykuł zachowuje przy tym charakter informacyjny i nie konkuruje z główną podstroną o frazy komercyjne.

Wiedza teoretyczna a działanie pod presją czasu

W spokojnych warunkach większość osób potrafi wymienić numer alarmowy. Stres może jednak powodować zawężenie uwagi, chaos i trudności z podejmowaniem decyzji. Człowiek zapomina wtedy nawet proste informacje.

Ćwiczenia uczą działania według stałego schematu. Najpierw bezpieczeństwo, później ocena stanu, wezwanie pomocy i kontrola oddechu. Powtarzalność buduje większą pewność.

Nie chodzi o działanie bez emocji. Chodzi o to, aby mimo emocji wykonać najważniejsze czynności. Dobrze przeprowadzona symulacja pomaga właśnie w tym.

Nauka oceny przytomności, oddechu i wzywania pomocy

Ocena przytomności i oddechu stanowi podstawę postępowania w wielu stanach nagłych, nie tylko przy udarze. Uczestnik powinien wiedzieć, jak bezpiecznie podejść do poszkodowanego, sprawdzić reakcję i rozpoznać nieprawidłowy oddech.

Ważnym elementem jest także rozmowa z dyspozytorem. Podanie dokładnego adresu, liczby poszkodowanych i obserwowanych objawów przyspiesza organizację pomocy. Ćwiczenie rozmowy usuwa część niepewności.

Osoba po szkoleniu nadal nie stawia diagnozy. Potrafi jednak sprawniej zauważyć zagrożenie i przekazać konkretne informacje.

Symulacje stanów nagłych jako element przygotowania pracowników

Symulacja pozwala przećwiczyć zdarzenie w rzeczywistym otoczeniu firmy. Uczestnicy widzą, czy znają lokalizację apteczki, AED i właściwego wejścia dla służb. Wychodzą też na jaw problemy organizacyjne, których nie widać podczas wykładu.

Scenariusz udaru może obejmować zaburzenia mowy, osłabienie ręki i stopniową utratę przytomności. Zespół musi wtedy podzielić zadania i reagować na zmianę stanu. Instruktor może później omówić decyzje bez obwiniania uczestników.

Takie ćwiczenia budują kulturę bezpieczeństwa. Pracownik wie, że szybka reakcja nie jest przesadą, lecz właściwym działaniem.

 

11. Najczęstsze pytania o udar mózgu i udzielanie pomocy

Wokół udaru narosło wiele mitów. Część z nich wynika z mylenia udaru z zawałem serca, omdleniem albo zwykłym osłabieniem. Niektóre błędne przekonania mogą opóźniać wezwanie pogotowia.

Najważniejsza zasada pozostaje prosta: nagłe objawy neurologiczne wymagają pilnej reakcji. Nie musisz znać ich przyczyny ani rodzaju udaru. Nie musisz także czekać na utratę przytomności.

Poniższe odpowiedzi pomagają uporządkować najczęstsze wątpliwości. Nie zastępują jednak instrukcji dyspozytora ani oceny lekarskiej.

Czy osobie z udarem można podać aspirynę?

Nie podawaj aspiryny na własną rękę. Może ona znaleźć zastosowanie w leczeniu niektórych pacjentów z udarem niedokrwiennym, ale decyzję podejmuje personel medyczny po wykluczeniu krwawienia. Świadek nie ma możliwości wykonania takiej diagnostyki.

Przy udarze krwotocznym aspiryna może zwiększyć krwawienie. Dlatego zasady dotyczące jej stosowania przy bólu w klatce piersiowej nie powinny być automatycznie przenoszone na podejrzenie udaru.

Wezwij pomoc i nie podawaj leków. Przekaż ratownikom informację, jakie preparaty chory przyjmuje na stałe.

Czy osoba z udarem może być przytomna?

Tak. Wiele osób z udarem pozostaje przytomnych i potrafi częściowo komunikować się z otoczeniem. Mogą jednak mieć trudności z mówieniem, rozumieniem lub oceną własnego stanu.

Przytomność nie oznacza, że zagrożenie jest niewielkie. Chory może mieć wyraźny niedowład albo zaburzenia widzenia, a mimo to odpowiadać na pytania. Stan może też szybko się pogorszyć.

Nie pozwalaj, aby poszkodowany sam zdecydował o zignorowaniu objawów. Mów spokojnie i wyjaśnij, że potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Czy objawy udaru mogą ustąpić po kilku minutach?

Tak. Krótkotrwałe objawy mogą wskazywać na TIA lub inne ostre zaburzenie neurologiczne. Ich ustąpienie nie pozwala bezpiecznie zakończyć obserwacji.

Zapisz, co dokładnie się wydarzyło i jak długo trwało. Zadzwoń pod numer alarmowy. Nie odkładaj konsultacji do następnego dnia.

Szybka ocena medyczna pozwala ustalić przyczynę i oszacować ryzyko kolejnego zdarzenia.

Na którym boku ułożyć osobę z podejrzeniem udaru?

Nie istnieje uniwersalna zasada, według której każdą osobę z udarem trzeba układać na konkretnej stronie ciała. Przytomny chory powinien przyjąć stabilną, wygodną pozycję, która ułatwia mu oddychanie. Nie zmuszaj go do leżenia na stronie objętej niedowładem ani po stronie przeciwnej.

Osobę nieprzytomną, która oddycha prawidłowo, układa się zgodnie z zasadami pierwszej pomocy i instrukcją dyspozytora, tak aby zachować drożność dróg oddechowych. Uwzględnij ewentualny uraz.

Najważniejsze jest regularne kontrolowanie oddechu. Ułożenie ciała nie może opóźniać telefonu pod numer alarmowy.

Czy udar zawsze powoduje utratę przytomności?

Nie. Utrata przytomności może wystąpić, ale nie należy do obowiązkowych objawów udaru. Wielu pacjentów pozostaje przytomnych przez całe zdarzenie.

Chory może wyglądać na spokojnego i mówić, że nie potrzebuje pomocy. Jednocześnie ma opadnięty kącik ust albo nie potrafi utrzymać ręki w górze. Takie symptomy wystarczą do wezwania pogotowia.

Nie czekaj na omdlenie. Celem testu FAST jest właśnie rozpoznanie udaru przed pojawieniem się ciężkiego pogorszenia.

Czy bardzo wysokie ciśnienie oznacza udar?

Nie. Wysokie ciśnienie samo w sobie nie potwierdza udaru. Może wzrosnąć z powodu stresu, bólu, choroby przewlekłej lub innych stanów.

Z drugiej strony prawidłowy wynik pomiaru nie wyklucza udaru. Dlatego nie skupiaj się wyłącznie na liczbach. Oceniaj nagłe zaburzenia mowy, ruchu, widzenia, równowagi i świadomości.

Nie podawaj dodatkowej dawki leków hipotensyjnych bez polecenia personelu medycznego. Zanotuj wynik pomiaru, o ile wykonanie go nie opóźnia wezwania pomocy.

Czy udar mózgu może przypominać omdlenie?

Może, zwłaszcza gdy dochodzi do zaburzeń świadomości, osłabienia lub upadku. Typowe omdlenie zwykle wiąże się z krótkotrwałą utratą przytomności i stosunkowo szybkim powrotem do poprzedniego stanu. Udar częściej pozostawia ogniskowe objawy, takie jak niedowład, asymetria twarzy lub zaburzenia mowy.

Świadek nie zawsze potrafi odróżnić te stany. Po odzyskaniu przytomności wykonaj prostą ocenę FAST. Zwróć uwagę na mowę i symetrię ruchów.

Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, wezwij pomoc. Nie zakładaj, że osoba „tylko zemdlała”, gdy nadal zachowuje się inaczej niż zwykle.

Pod jaki numer zadzwonić w przypadku podejrzenia udaru?

W Polsce możesz zadzwonić pod numer 999 lub 112. Numer 999 łączy bezpośrednio z dyspozytorem medycznym. Numer 112 działa jako wspólny numer alarmowy.

Podaj dokładną lokalizację i powiedz, że podejrzewasz udar mózgu. Opisz objawy oraz czas ich rozpoczęcia. Wykonuj instrukcje dyspozytora.

Nie rozłączaj się jako pierwszy. Jeśli stan chorego zmieni się przed przyjazdem ratowników, ponownie poinformuj służby.

 

12. Jak reagować przy podejrzeniu udaru?

Najpierw zauważ nagłą zmianę: opadającą stronę twarzy, osłabioną rękę, niewyraźną mowę, zaburzenia widzenia albo równowagi. Następnie natychmiast wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999. Zapamiętaj godzinę rozpoczęcia objawów, zapewnij choremu bezpieczną pozycję i kontroluj jego oddech.

Nie podawaj jedzenia, napojów, aspiryny ani leków na ciśnienie. Nie pozwalaj poszkodowanemu prowadzić samochodu. Nie czekaj również na samoistną poprawę, ponieważ przemijające objawy mogą stanowić sygnał poważnego zagrożenia.

Rozpoznaj objawy, wezwij pomoc i kontroluj stan poszkodowanego

W przypadku udaru liczy się szybkie, uporządkowane działanie. Nie musisz mieć pewności, że rozpoznanie jest prawidłowe. Wystarczy uzasadnione podejrzenie.

Wykonaj test FAST, zadzwoń pod numer alarmowy i pozostań z chorym. Obserwuj jego przytomność oraz oddech. Gdy przestanie prawidłowo oddychać, rozpocznij resuscytację zgodnie z poleceniami dyspozytora.

Wiedza pomaga zauważyć zagrożenie, ale praktyka ułatwia działanie pod presją. Zadbaj więc o to, aby osoby w Twoim otoczeniu znały objawy udaru i wiedziały, jak wezwać pomoc. Kilka prostych czynności wykonanych bez zwłoki może realnie wpłynąć na dalsze życie poszkodowanego.

Skontaktuj się z Pro Rescue i sprawdź jak i gdzie szkolimy.

 

Źródła

  • Pacjent.gov.pl – Niespodziewany udar
  • Pacjent.gov.pl – Reaguj z aplikacją mojeIKP
  • Pacjent.gov.pl – Pogotowie i numer alarmowy
  • Akademia NFZ – Objawy udaru mózgu
  • Gov.pl – Dlaczego warto znać objawy udaru
  • American Heart Association – Recognizing stroke symptoms early
  • American Heart Association – First Aid Guidelines
  • Stroke Association – Stroke signs and symptoms

 

05.08.2026

Powrót na pierwszą stronę bloga Pro Rescue